Doordat hier veel regelgeving en kennis bij elkaar komt is het voorstel complex en technisch, maar kan ingrijpende gevolgen hebben voor de recyclingsector en de circulaire economie in Nederland en Europa.

Goed werkende nationale systemen komen onder druk te staan

In verschillende lidstaten bestaan al goed functionerende nationale EoW-regelingen voor recyclinggranulaten. Als Europese einde-afvalcriteria worden ingevoerd moeten deze regelingen verdwijnen. JRC motiveert de noodzaak van Europese criteria met argumenten over interne markt en Europese uniformiteit. Omdat van grensoverschrijdende handel maar beperkt sprake is en waar nodig dit goed is geregeld, wordt dit in de sector niet als knelpunt wordt ervaren. Europese harmonisatie, die ook is gericht op wegnemen van handelsbelemmeringen is er al via de Bouwproductenverordening en Europese productnormen.

Spanningen met CE-markering en markttoegang

De meeste soorten gerecyclede aggregaten zijn momenteel verplicht CE-gemarkeerd waardoor ze op de markt mogen worden gebracht, ook als ze juridisch nog als afval gelden. JRC stelt nu voor om de einde-afval criteria onderdeel te maken van de CE markering (de geharmoniseerde Europese productnormen onder de Bouwproductenverordening). Daarmee zou EoW-naleving in de praktijk een voorwaarde worden voor markttoegang. Dat kan betekenen dat deze groep recyclinggranulaten die niet aan de EoW eisen voldoet maar dit die vandaag nog legaal mogen worden toegepast, straks van de markt moeten verdwijnen. Dit terwijl deze eisen dus niet gelden voor andere, concurrerende bouwproducten. Bovendien wordt de legitimiteit van het toepassen van de CE markering afhankelijk gemaakt van de vraag of het product einde-afval is. Het mag duidelijk zijn dat dat veel onzekerheid zal geven. Dus samenvattend leidt dit tot extra kosten, nieuwe handelsbelemmeringen en onzekerheid in een toch al gevoelige markt.

Gebrek aan risicobenadering en impactanalyse

De uitloogwaarden en uitloogmethoden die worden voorgesteld voor de vaststelling van de einde-afvalstatus zijn uit meerdere oogpunten contraproductief. Ten eerste zijn ze onvoldoende gebaseerd op een gedegen milieukundige risicoanalyse die rekening zou moeten houden met lokale (o.a. geologische) omstandigheden. Ten tweede is de voorgestelde uitloogmethode niet afgestemd op nationale en inmiddels Europees geaccepteerde normen. Dubbel testen ligt dan voor de hand. Ten derde is de “getrapte aanpak” hoe de limietwaarden zouden moeten werken geen oplossing.

Juridische onzekerheid door dubbele regels

De “getrapte aanpak” betreft de EU-brede EoW-criteria (limietwaarden voor uitloging), met daarbovenop de mogelijkheid voor lidstaten om strengere eisen te stellen. In de praktijk leidt dit tot een onlogische situatie waarin een materiaal volgens EU-regels geen afval meer is, maar nationaal alsnog als afval wordt aangemerkt. Dat creëert juridische onzekerheid voor producenten, afnemers en toezichthouders. De criteria missen daardoor hun doel en lossen niets op.

Samen optrekken

De sector trekt eensgezind en breed op om de discussie met JRC en de Europese commissie aan te gaan. Het zou helpen overheidspartijen zich ook uitspreken, maar of dat gebeurt is onduidelijk. Hopelijk is het niet zo dat de complexiteit van de voorstellen belemmerend werkt doordat hier meerdere wetgevingen (Bouwproductenverordening, Kaderrichtlijn afvalstoffen, REACH) bij betrokken zijn en de verantwoordelijkheden voor deze dossiers is verdeeld over meerdere ministeries en personen. De omvangrijke stroom bouwgrondstoffen zou bij uitstek voor Nederland, als lidstaat die op dit gebied vooroploopt en veel te verliezen heeft, rechtvaardigen dat hier serieus naar wordt gekeken.

Tijd voor heroverweging en dialoog

De kernboodschap vanuit de sector is duidelijk: de voorstellen proberen een oplossing te bieden voor een probleem dat in de praktijk niet bestaat. Inhoudelijk zijn de voorstellen niet acceptabel. Voordat de voorstellen worden opgenomen in bindende EU-regels, is daarom een grondige herziening noodzakelijk. Dit kan niet zonder gedegen analyse van nationale ervaringen en een open dialoog met de sector.

• Beleid